دانشگاههای دولتی

تعداد بازدید:۸۴۰۹

از وضعیت دانشگاههای ایران در دوران غیر رسمی اطلاعات دقیقی در دسترسس نیست، نخستین بار در سال ۱۲۷۲ قمری وزارتخانه ای به نام علوم تاسیس گردید و اولین دانشگاه در کشور دانشگاه جندی نیشابور است که اردشیر بابکان (قرن سوم میلادی) در محل اسلام آباد کنونی خوزستان، در شرق شوش و جنوب شرقی دزفول به نام پسرش جندی شاپور دایرکرد (بازرگان دیلمقانی ،۱۳۵۴). در خصوص نظام ارزشیابی این دانشگاه اطلاعات منسجمی وجود ندارد، به هر حال، نخستین موسسه دانشگاهی و تعلیم عالی به شیوه نوین در ایران دارالفنون بوده است، که ۲۰ سال قبل از دارالفنون توکیو و سه سال پیش از دارالفنون استانبول تاسیس گردیده است. تاسیس دارالفنون منشای تحولات کاری و آموزشی علمی مهمی گردید، که عهده دار اداره آموزش و پرورش کشور از سطح ابتدایی تا عالی بود (قورجیان، خورشیدی ،۱۳۷۹ ص ۳۰).

از وضعیت دانشگاههای ایران در دوران غیر رسمی اطلاعات دقیقی در دسترسس نیست، نخستین بار در سال ۱۲۷۲ قمری وزارتخانه ای به نام علوم تاسیس گردید و اولین دانشگاه در کشور دانشگاه جندی نیشابور است که اردشیر بابکان (قرن سوم میلادی) در محل اسلام آباد کنونی خوزستان، در شرق شوش و جنوب شرقی دزفول به نام پسرش جندی شاپور دایرکرد (بازرگان دیلمقانی ،۱۳۵۴). در خصوص نظام ارزشیابی این دانشگاه اطلاعات منسجمی وجود ندارد، به هر حال، نخستین موسسه دانشگاهی و تعلیم عالی به شیوه نوین در ایران دارالفنون بوده است، که ۲۰ سال قبل از دارالفنون توکیو و سه سال پیش از دارالفنون استانبول تاسیس گردیده است. تاسیس دارالفنون منشای تحولات کاری و آموزشی علمی مهمی گردید، که عهده دار اداره آموزش و پرورش کشور از سطح ابتدایی تا عالی بود (قورجیان، خورشیدی ،۱۳۷۹ ص ۳۰).

آموزش عالی ایران بیش از ۹۸ سال (از سال ۱۲۹۷ شمسی تا کنون) سابقه دارد و نسبت به سایر مقاطع تحصیلی، دستخوش بیشترین تغییرات و تحولات و باز نگری های مستمر شده است.در سال ۱۳۱۳ سنگ بنای دانشگاه تهران بر زمین نهاده شد. در واقع مجلس شورای ملی با تصویب لایحه قانونی تاسیس دانشگاه تهران در سال ۸/۵/۱۳۱۳، فصل نوینی را در توسعه آموزش عالی ایران رقم زد. سپس، دوران توسعه دانشگاهها ازسال ۱۳۲۶ هجری شمسی با آغاز تاسیس دانشگاهای شهرستانها فرا رسید.

با تاسیس وزارت علوم و آموزش عالی در بهمن ۱۳۴۶ و تشکیل هیات امنای دانشگاه ها و حضورتعدادی از شخصیت های فرهنگی، دانشگاهی و اقتصادی کشور به عنوان عضو فعال آن تا حدودی زمینه مساعدی برای همگرایی میان سیاست گذاری علمی و آموزشی وپژوهشی بر اساس نیازهای اداری، اجرایی، اقتصادی، صنعتی و خدماتی کشور فراهم شد، به طوری که پایان برنامه عمرانی پنجم (۱۳۵۶-۱۳۵۳) تعداد ۱۷۵۶۷۵ دانشجو در ۲۶ دانشگاه، ۸۷ دانشگده و ۲۲۸ موسسه آموزش عالی، در ۱۳۷۴ رشته به تحصیل اشتغال داشتند. مراکز آموزش عالی، علاوه بر تهران، در ۲۰ استان و ۵۴ شهر گسترش یافت. به طوری که در سال ۱۳۵۸-۱۳۵۷ قریب ۴۵/۴۵ در صد دانشجویان در استان تهران و۵/۵۴ در صد آنان در سایر استان های کشور تحصیل می کردند (نوروززاده، ۱۳۸۷، ص ۳۰).

ناگفته نماند که طی سال تحصیلی مذکور فقط ۸/۱۶ از داوطلبان می توانستند از طریق موفقیت در آزمون سراسری (کنکور) به دانشگاه ها و موسسات آموزش عالی راه یابند. به سخن دیگر، ازهر ده نفر داوطلب کمتر از دو نفر از امکان دسترسی به تحصیلات عالی برخورد دار بودند.

دانشگاهها و موسسه های آموزش عالی پس از پیروزی انقلاب اسلامی با همان برنامه های آموزشی و درسی قبل از انقلاب فقط با تغییر مدیریت در سطوح مختلف شروع به کار نمودند، که در سال ۱۳۵۹ به دلایل مختلف ارزشی، فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی، انقلاب فرهنگی شروع شد، و با فرمان حضرت امام خمینی (ره) ستاد انقلاب فرهنگی در تاریخ ۲۳//۳/۱۳۵۹ تشکیل گردید.

این نهاد رسالت امر برنامه ریزی رشته های مختلف و خط مشی فرهنگی آِینده دانشگاه هها را بر اساس فرهنگ اسلامی به صورت متمرکز عهده دار شد.از جمله وظایف آن تعیین ضوابط و شرایط تشکیل محل دانشگاهها و دانشکده ها و تشکیل رشته بود.ستاد انقلاب فرهنگی در تاریخ ۲۹/‏۱۱/‏۶۳‬ به شورای عالی انقلاب فرهنگی تغییر نام داد. که علاوه بر تدوین اصول سیاست فرهنگ نظام جمهوری اسلامی ایران و تعیین اهداف برنامه های فرهنگی، آموزشی، پژوهشی و علمی، نظارت و ارزشیابی امور کتابهای درسی نیز از جمله وظایف این شورا گردید.

پس از انقلاب اسلامی طی برنامه پنج ساله اول و دوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی تعداد دانشگاه ها و موسسات آموزش عالی از ۱۰۲ واحد در سال ۱۳۶۷، به ۲۷۰ واحد در سال ۱۳۷۷ افزایش یافت. این توسعه کمی دانشگاه ها و موسسات آموزش عالی تاکنون تداوم یافته است و در حال حاضر بالغ بر ۲۷۰۰ دانشگاه و مرکز آموزش عالی دولتی وجود دارد.

براساس آخرین اطلاعات موسسه پژوهش و برنامه ریزی آموزش عالی در سال ۱۳۹۵، در مجموع ۱۶۹ دانشگاه و مرکز آموزش عالی دولتی و وابسته به دستگاههای اجرایی وجود دارد. از این تعداد، تعداد ۱۴۱ مورد وابسته به وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و ۲۸ مورد وابسته به دستگاههای اجرایی می باشد.

جمعیت دانشجویی دانشگاه و مرکز آموزش عالی دولتی و وابسته به دستگاههای اجرایی در مجموع ۷۲۳۲۵۰ نفر می باشد که از این تعداد ۶۹۸۳۷۹ نفر در دانشگاه های دولتی و تعداد ۲۶۶۰۲ نفر در دانشگاههای و.ابسته به دستگاههای اجرایی مشغول به تحصیل می باشند.

همچنین جمعیت هیأت علمی دانشگاه و مرکز آموزش عالی دولتی و وابسته به دستگاههای اجرایی مجموعاً ۲۵۲۴۱ نفر می باشد که از این تعداد ۲۴۸۷۱ نفر به دانشگاههای دولتی و ۳۷۰ نفر به دانشگاههای وابسته به دستگاههای اجرایی تعلق دارد. براساس شاخص نسبت استاد به دانشجو ۱ به ۲۶ می باشد.

براین اساس با توجه به نقش و جایگاه دانشگاههای دولتی و دانشگاههای وابسته به دستگاههای اجرایی در توسعه همه جانبه کشور توسعه کیفی در امر سیاستگذاری و برنامه ریزی و نظارت و ارزیابی ضروری و اجتناب ناپذیر است.