ارزیابی موسسه های پژوهشی و فناوری

تعداد بازدید:۱۸۳۳

باسمه تعالی

 

الف. معرفی مدل ارزیابی مؤسسه های پژوهشی کشور

مرکز نظارت، ارزیابی و تضمین کیفیت علوم، تحقیقات و فنّاوری، در اجرای بند 8 از سند «اصول ارزیابی مؤسسه های پژوهشی» (مصوبه هفتمین جلسه شورای نظارت، ارزیابی و تضمین کیفیت علوم، تحقیقات و فنّاوری به شماره 183388مورخ 21/7/98)، «مدل ارزیابی مؤسسه های پژوهشی» مشتمل بر چارچوب، شاخص ها و نشانگرهای آن را با بهره گیری از نظرات ارزشمند صاحب نظران این حوزه و براساس مطالعه تجربیات و اسناد بین‌المللی و تجربه‌های پیشین ملّی و مبتنی بر نظامی ساخت‌مند با اهدافی از جمله: ارائه تصویری روشن از وضعیت مؤسسه وکمک به اصلاح برنامه ها و فرایندهای درونی مؤسسه، اصلاح راهبردها و سیاست های وزارت در حوزه فعالیت مؤسسه و فراهم آوردن امکان اطلاع رسانی و پاسخ­گویی مؤسسه به ذی نفعان درونی و بیرونی تدوین نموده است. در خصوص این مدل اشاره به نکات زیر ضروری است:

1. مدل مذکور برای گونه های مختلف مؤسسه های پژوهشی، شامل: حوزه های «علوم انسانی و اجتماعی»، «علوم پزشکی و سلامت»، «علوم طبیعی(پایه)»، «علوم کشاورزی و دامپروری»، «علوم مهندسی و فنّاوری»، و «هنر و معماری» تدوین شده است و به رغم اشتراک برخی شاخص ها، تفاوت ها و تمایزهای هر یک از زمینه های فوق در طراحی مدل مورد توجه قرارگرفته است.

2. مدل هم برای ارزیابی عملکرد مؤسسه های پژوهشی مستقل(مانند پژوهشگاه ها) و هم برای مؤسسه های پژوهشی وابسته (مانند پژوهشکده ای درون یک پژوهشگاه یا دانشگاه) قابلیت استفاده و بهره برداری را داراست. این مدل بر اساس مطالعات بین المللی، تجربیات ملی و بومی سازی آن برای کشور طراحی شده و تلاش می کند مسیری شفاف و هدفمند برای بررسی برنامه ها و عملکرد مؤسسه و امکان پاسخ گویی مؤسسه به ذی نفعان درونی و بیرونی را ترسیم کند.

3. شاخص های مدل، مؤسسه های پژوهشی را در چهار بُعد زیر مورد ارزیابی قرار می دهد:

1-3. تناسب (درونداد و فرایند)؛ مانند بودجه، منابع انسانی و مدیریت؛

2-3. کارایی(برونداد)؛ مانند: انتشارات دانشی و وجاهت علمی؛

3-3. اثربخشی(پیامد)؛ مانند: ارزش آفرینی و اشتغال زایی؛

4-3. سودمندی(آثار)؛ مانند: اعتلای فرهنگ، امنیت اجتماعی و توسعه پایدار.یادآور می شود سنجه های هر شاخص بر اساس گونه مؤسسه تعریف و بر اساس نظر خبرگان حوزه تخصصی ذی ربط، موزون شده است.

4. ارزیابی بر اساس این مدل، تصویری جامع از منابع، مدیریت، پشتیبانی و عملکرد هر یک از مؤسسه ها را در اختیار مخاطب قرار می دهد و تلاش آن این است که نقاط قوت و ضعف  مؤسسه را در هر یک از وجوه عملکردی نمایان سازد. این موضوع سبب می شود تا هم مدیران مؤسسه ها امکان بررسی و اصلاح برنامه های خود را داشته باشند و هم ابزاری مناسب را دراختیار برنامه ریزان در سطح وزارت متبوع قرار می دهد تا به کمک آن سیاست های کلان را بهبود و ارتقا بخشند.

5. توضیحات کامل مدل، شامل مبانی علمی موضوع، تعریف اجزای مدل، وزن هر یک از شاخص ها و سنجه ها و نیز شناسنامه های عملیاتی سنجه های مدل در کتابی تحت عنوان «مدل ارزیابی مؤسسه های پژوهشی-دستنامه سنندج-» آمده که نسخه الکترونیکی کتاب در وبگاه مرکز در دسترس است.

6. با توجه به اینکه مدل مذکور مبنای عمل وزارت متبوع در ارزیابی بیرونی مؤسسه های پژوهشی کشور است، دوره آشنایی با آن برای هیئت های نظارت و ارزیابی استان های مختلف برگزار شده و این هیئت ها از سال 1399 بر اساس نکات مندرج در «دستنامه سنندج»، مؤسسه های پژوهشی را ارزیابی خواهند کرد. یادآوری می شود چنانچه مؤسسه ای دو یا چند گونه موضوعی فعالیت داشته باشد، ارزیابی آن بر اساس چند مدل متناظر با موضوع خواهد بود.

7. مدل ارزیابی این امکان را برای مؤسسه های پژوهشی فراهم می آورد تا ارزیابی های درونی خود را نیز منطبق با همین الگو و مفاهیم شکل دهند.

 

ب. معرفی مدل ارزیابی مؤسسه های فنّاور کشور

مرکز نظارت، ارزیابی و تضمین کیفیت علوم، تحقیقات و فنّاوری، در اجرای بند 8 از سند «اصول ارزیابی مؤسسه های فنّاوری» (مصوبه هشتمین جلسه شورای نظارت، ارزیابی و تضمین کیفیت علوم، تحقیقات و فنّاوری مورخ 1398/2/14)، «مدل ارزیابی مؤسسه های فنّاوری» مشتمل بر چارچوب، شاخص ها و نشانگرهای آن را طراحی نموده است. در خصوص این مدل اشاره به نکات زیر ضروری است:

1. مدل مذکور بر اساس مطالعات بین المللی، تجربیات ملی و بومی سازی آن برای کشور طراحی شده و تلاش می کند مسیری شفاف و هدفمند برای بررسی برنامه ها و عملکرد مؤسسه و امکان پاسخ گویی مؤسسه به ذی نفعان درونی و بیرونی را ترسیم کند.

2. این مدل برای دو گونه مؤسسه فنّاوری شامل: « پارک علم و فنّاوری» و «مرکز رشد واحدهای فنّاور» طراحی شده و به رغم اشتراک بسیاری از شاخص ها، تفاوت ها و تمایزهای هر یک از زمینه های فوق در طراحی مدل نیز مورد توجه قرارگرفته است.

2. شاخص های مدل، مؤسسه های فنّاوری را در چهار بُعد زیر مورد ارزیابی قرار می دهد:

1-2. تناسب (درونداد و فرایند)؛ مانند بودجه، منابع انسانی و مدیریت؛

2-2. کارایی(برونداد)؛ مانند: محصولات، خدمات یا فنّاوری های ارائه شده؛

3-2. اثربخشی(پیامد)؛ مانند: ارزش آفرینی و ثروت زایی؛

4-2. سودمندی(آثار)؛ مانند: توسعه اقتصادی، امنیت اجتماعی و توسعه پایدار.

یادآوری می شود سنجه های هر شاخص بر اساس گونه مؤسسه فنّاور تعریف و بر اساس نظر خبرگان حوزه تخصصی ذی ربط، موزون شده است.

3. ارزیابی بر اساس این مدل، تصویری جامع از منابع، مدیریت، پشتیبانی و عملکرد هر یک از مؤسسه ها را در اختیار مخاطب قرار می دهد و تلاش این است که نقاط قوت و ضعف مؤسسه را در هر یک از وجوه عملکردی نمایان سازد. این موضوع سبب می شود تا هم مدیران مؤسسه ها امکان بررسی و اصلاح برنامه های خود را داشته باشند و هم ابزاری مناسب را در اختیار برنامه ریزان در سطح وزارت متبوع قرار می دهد تا به کمک آن سیاست های کلان را بهبود و ارتقا بخشند.

4. توضیحات کامل مدل، شامل مبانی علمی موضوع، تعریف اجزای مدل، وزن هر یک از شاخص ها و سنجه ها و نیز شناسنامه های عملیاتی سنجه های مدل در کتابی تحت عنوان «مدل ارزیابی مؤسسه های فنّاوری» آمده که  در دست چاپ است.

5. با توجه به اینکه مدل مذکور مبنای عمل وزارت متبوع در ارزیابی بیرونی مؤسسه های فناوری کشور است، دوره آشنایی با آن برای هیئت های نظارت و ارزیابی استان های مختلف برگزار شده و این هیئت ها از سال 1399 بر اساس نکات مندرج در کتاب مذکور، مؤسسه های فنّاور را ارزیابی خواهند کرد.

6. مدل ارزیابی این امکان را برای مؤسسه های فنّاوری فراهم می آورد تا ارزیابی های درونی خود را نیز منطبق با همین الگو و مفاهیم شکل دهند.